Proje ile üretilen elektriğin tüketicilere sağlıklı bir şekilde ulaşabilmesi için mevcut tüm KIBTEK elektrik iletim sistemini kapsayacak şekilde koruma koordinasyonu Enerji Otomasyonu Proje Yönetiminden Bahadır SARI organizasyonunda, Enerji Dağıtımı Servis Bölümü PTI (Serkan ÖZKARDEŞ, Alper BULUT, Buğra AKDUMAN) grubu tarafından yapıldı.

Çalışma kapsamında, Siemens röle içeren 14 Trafo Merkezi ve Siemens dışı röleler ile korunan 6 Trafo Merkezi yer aldı. Bu merkezlerde, 132 kV - 66 kV seviyelerinde yer alan tüm mesafe koruma, aşırı akım koruma ve diferansiyel koruma röleleri ayar değerleri; sistemde oluşabilecek muhtemel arızaları, arıza bölgesi dışında kesintiye neden olmadan, en kısa sürede temizleyebilecek şekilde belirlendi.

Çalışmanın ilk aşamasında, sahadaki mevcut rölelerden alınan ayar değerleri DIGSI programında incelenerek, mevcut ayar değerlerinin koruma ve koordinasyon açısından zayıflıkları/eksiklikleri tespit edildi. Tüm mesafe koruma röleleri ayar değerlerinin, daha güvenilir ve seçici bir şekilde tekrar hesaplanmasına karar verildi.

Mesafe koruma röleleri ayar değerleri hesaplanırken, alışılmış koruma prensibinin dışına çıkılarak, daha ayrıntılı analizler yapıldı.

Alışılmış mesafe koruma prensibinde, sadece korunan hatta bağlı en yüksek ve en düşük empedanslı iletim hattı bilgileri göz önüne alınır. PTI ekibi tarafından yapılan çalışmada farklı bir bakış açısıyla duruma yaklaşıldı:

Sistem topolojisine bağlı olarak, arıza anında zayıf ve/veya kuvvetli beslemenin neden olabileceği, yanlış arıza empedansı algılama ve yanlış açma olasılıklarına karşılık, her nokta için hata empedansları hesaplandı ve röle ayar değerlerinin tespitinde önemli bir veri olarak kullanıldı.

Paralel hatlar, parçalı hatlar, çok yüksek empedanslı ve çok düşük empedanslı hatların birbirine yakın olduğu noktalar, bir hat üzerinde oluşturulan T noktaları ve bunun gibi iletim sistemi içerisinde yer alan tüm kritik noktalar ayrıntılı olarak analiz edildi. Sistemde mekanik ve sayısal rölelerin bir arada, seçici olarak çalışabileceği farklı zaman kademeleri belirlendi.

PTI grubu tarafından oluşturulan algoritmalar ile yapılan hesaplamalardan sonra, PSS SINCAL programının bir aracı olan DISTAL kullanılarak, tüm mesafe koruma röleleri ayar parametreleri, yukarıda bahsedilen kritik durumlar doğrultusunda otomatik olarak hesaplatıldı. PSS SINCAL programında yapılan simülasyonlar ile farklı arıza noktalarında, rölelerin gördüğü arıza empedansları belirlendi.

Üç farklı yöntemle ulaşılan empedans değerleri karşılaştırılarak, en seçici ayar değerleri tayin edildi.

Nihai olarak belirlenen mesafe koruma röle ayar değerlerinin simülasyonlar ile de doğrulanmasından sonra, aşırı akım röle ayar değerleri, mesafe koruma rölelerini yedekleyecek ve seçici kalacak bir şekilde tespit edildi.

Son aşamada, tüm rölelerin yer aldığı SINCAL modelinde, her bir bara ve iletim hattında arıza noktaları oluşturularak kısa devre analizleri yapıldı, koordinasyonun seçiliği ve arızanın en yakın noktada temizlendiği teyit edildi.

Tespit edilmiş röle değerleri sahada Enerji Dağıtımı Servis Bölümü, AS grubu (Eyüp ÇAM) tarafından son kullanıcıyı etkilemeyecek şekilde rölelere girildi. Röleler yeni ayar değerlerinde KIB-TEK yetkilileri ile birlikte test edildi.